Cảnh Sát Có Được Dừng Xe Kiểm Tra Cồn Ngẫu Nhiên Không?

Đang lái xe bình thường, không lạng lách, không vượt đèn đỏ, bỗng dưng bị chốt cảnh sát giao thông ra hiệu dừng lại để thổi nồng độ cồn — nhiều người thấy khó chịu và tự hỏi: mình có làm gì sai đâu mà bị kiểm tra? Câu hỏi này rất phổ biến, và câu trả lời có thể khiến không ít người bất ngờ.

Câu trả lời ngắn gọn: có, CSGT được quyền dừng xe kiểm tra ngẫu nhiên

Khác với suy nghĩ của nhiều người rằng cảnh sát chỉ được dừng xe khi thấy tài xế có biểu hiện vi phạm (lái xe loạng choạng, vượt tốc độ, đi sai làn...), pháp luật Việt Nam cho phép lực lượng cảnh sát giao thông (CSGT) dừng phương tiện để kiểm soát ngay cả khi không có dấu hiệu vi phạm cụ thể, miễn là việc kiểm tra nằm trong kế hoạch, chuyên đề đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đây là điểm khác biệt lớn so với quan niệm "phải có lỗi mới được dừng xe".

Căn cứ pháp lý để cảnh sát dừng xe kiểm tra

Nhiệm vụ, quyền hạn và quy trình tuần tra, kiểm soát của CSGT hiện được quy định tại Thông tư 32/2023/TT-BCA của Bộ Công an, trong khuôn khổ Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Về cơ bản, có hai nhóm trường hợp CSGT được dừng xe:

Kiểm soát theo kế hoạch, chuyên đề

Khi có mệnh lệnh, kế hoạch tổng kiểm soát hoặc chuyên đề riêng về nồng độ cồn (thường được triển khai vào dịp cao điểm như lễ, Tết, cuối tuần), CSGT được lập chốt và dừng phương tiện để kiểm tra mà không cần tài xế có biểu hiện vi phạm trước đó. Đây chính là hình thức mà nhiều người gọi là "kiểm tra ngẫu nhiên".

Kiểm soát khi phát hiện dấu hiệu vi phạm

Ngoài ra, nếu trực tiếp phát hiện hoặc qua thiết bị nghiệp vụ ghi nhận hành vi vi phạm (ví dụ ngửi thấy mùi rượu bia, xe đi không đúng làn, có tin báo từ người dân...), CSGT cũng có quyền dừng xe để xử lý ngay, không cần chờ đến đợt chuyên đề.

Việt Nam áp dụng nguyên tắc nồng độ cồn bằng 0 theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP): chỉ cần có cồn trong hơi thở hoặc trong máu, dù ở mức rất thấp, đã được xác định là vi phạm — không tồn tại "ngưỡng cho phép" như một số quốc gia khác.

Những hiểu lầm phổ biến khi bị dừng xe kiểm tra cồn

• "Tôi không say nên không cần thổi" — Sai. Việc kiểm tra là quyền của CSGT trong kế hoạch, chuyên đề; tài xế có nghĩa vụ chấp hành yêu cầu kiểm tra, việc có vi phạm hay không sẽ được xác định qua kết quả đo.
• "Chỉ xe có dấu hiệu khả nghi mới bị kiểm tra" — Không đúng trong trường hợp kiểm soát theo chuyên đề, mọi phương tiện đi qua chốt đều có thể được yêu cầu dừng lại.
• "Cảnh sát phải xuất trình kế hoạch mới được kiểm tra" — Người dân có quyền hỏi và cảnh sát có trách nhiệm giải thích khi được yêu cầu, nhưng việc kiểm tra vẫn được tiến hành theo đúng quy trình, không phải chờ xuất trình văn bản tại chỗ.
• "Từ chối thổi thì không bị coi là vi phạm" — Ngược lại, hành vi không chấp hành yêu cầu kiểm tra nồng độ cồn còn bị xử phạt nặng hơn cả việc có nồng độ cồn ở mức cao.

Mức phạt nếu kiểm tra phát hiện vi phạm

Theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP), mức xử phạt tùy theo loại phương tiện và nồng độ cồn đo được:

• Ô tô: phạt tiền có thể lên tới khoảng 30-40 triệu đồng, đồng thời tước quyền sử dụng giấy phép lái xe tới 22-24 tháng ở mức vi phạm cao nhất.
• Xe máy: mức phạt tiền tối đa khoảng 6-8 triệu đồng, kèm tước giấy phép lái xe theo mức vi phạm.

Đây là những con số đáng để cân nhắc trước khi quyết định tự lái xe sau khi đã uống rượu bia, dù chỉ một chút.

Nên làm gì khi bị dừng xe kiểm tra

Việc hợp tác đúng cách không chỉ giúp quá trình kiểm tra diễn ra nhanh chóng mà còn tránh những rắc rối không đáng có:

• Giảm tốc độ, tấp xe vào lề an toàn khi thấy hiệu lệnh dừng xe.
• Xuất trình giấy tờ xe, giấy phép lái xe theo yêu cầu.
• Chấp hành yêu cầu thổi máy đo nồng độ cồn; nếu có thắc mắc về kết quả, có thể đề nghị đo lại hoặc yêu cầu giải thích quy trình, thay vì tranh cãi tại chỗ.
• Giữ thái độ bình tĩnh, hợp tác — điều này luôn có lợi hơn cho chính người điều khiển phương tiện.

Cách tránh rủi ro ngay từ đầu

Thay vì phải lo lắng mỗi khi qua chốt kiểm tra, cách đơn giản và chắc chắn nhất là không lái xe sau khi đã uống rượu bia. Nếu đã uống dù chỉ một ly trong buổi tiệc, gọi tài xế lái hộ để đưa cả người và xe về nhà an toàn là lựa chọn hợp lý hơn nhiều so với việc cầm lái và hy vọng "chốt hôm nay không kiểm tra". Bạn có thể tham khảo thêm các bài viết khác về kinh nghiệm sử dụng dịch vụ lái hộ để chọn được tài xế phù hợp với nhu cầu của mình.

Chỉ cần vài thao tác trên điện thoại để tải ứng dụng LáiHộ, bạn đã có thể đặt tài xế lái thay ngay khi cần, chủ động hơn thay vì mạo hiểm tự lái qua các chốt kiểm tra.

Kết luận

CSGT hoàn toàn có quyền dừng xe kiểm tra nồng độ cồn ngay cả khi không có dấu hiệu vi phạm, miễn là nằm trong kế hoạch hoặc chuyên đề đã được phê duyệt. Hiểu đúng quy định này giúp người tham gia giao thông chủ động hợp tác khi bị kiểm tra, đồng thời càng có thêm lý do để không chủ quan với việc "đã uống thì không lái". An toàn cho bản thân và những người xung quanh luôn nên là ưu tiên hàng đầu trên mỗi chuyến đi.