Cơ Thể Chuyển Hóa Cồn Nhanh Chậm Phụ Thuộc Yếu Tố Nào?

Hai người bạn cùng ngồi một bàn nhậu, uống cùng loại bia, cùng số lượng, nhưng một người tỉnh táo đi lại bình thường sau một tiếng, người còn lại vẫn chuếnh choáng đến sáng hôm sau. Không phải do "tửu lượng cao thấp" như nhiều người vẫn nghĩ, mà là do hàng loạt yếu tố sinh học bên trong cơ thể quyết định tốc độ chuyển hóa cồn. Hiểu rõ những yếu tố này giúp bạn ước lượng đúng hơn tình trạng của mình và biết khi nào nên gọi tài xế lái hộ thay vì tự cầm lái.

Gan xử lý cồn theo một tốc độ gần như cố định

Khi rượu bia vào cơ thể, phần lớn lượng cồn được gan đảm nhận xử lý thông qua hai loại enzym chính là ADH và ALDH. Gan hoạt động theo một nhịp độ tương đối ổn định, không thể "tăng tốc" chỉ vì bạn uống cà phê đậm, tắm nước lạnh hay cố gắng vận động mạnh. Điều này lý giải vì sao dù cảm thấy tỉnh táo hơn sau khi uống nước chanh hay đi bộ nhiều, nồng độ cồn trong máu vẫn không giảm nhanh tương ứng.

Chính vì tốc độ xử lý của gan gần như không đổi giữa các thời điểm trong ngày, sự khác biệt giữa người này với người khác chủ yếu nằm ở các yếu tố dưới đây.

Cân nặng và tỷ lệ nước trong cơ thể

Cồn hòa tan chủ yếu trong nước của cơ thể chứ không phải trong mỡ. Người có cân nặng lớn hơn, đặc biệt là nhiều khối cơ và nước trong cơ thể, sẽ có "thể tích" để pha loãng lượng cồn nạp vào lớn hơn, khiến nồng độ cồn trong máu thấp hơn so với người nhẹ cân uống cùng một lượng. Ngược lại, người nhỏ con hoặc tỷ lệ mỡ cơ thể cao (mỡ chứa ít nước hơn cơ) thường có nồng độ cồn trong máu cao hơn dù uống cùng một ly.

Giới tính và yếu tố di truyền

Nhìn chung, phụ nữ có lượng enzym ADH trong dạ dày thấp hơn nam giới, đồng thời tỷ lệ nước trong cơ thể trung bình cũng thấp hơn. Hai yếu tố này cộng lại khiến phụ nữ thường đạt nồng độ cồn trong máu cao hơn khi uống cùng một lượng rượu bia ở mức cân nặng tương đương, và quá trình đào thải cũng có xu hướng chậm hơn nam giới.

Vì sao có người chỉ uống một chút đã đỏ mặt

Không ít người, đặc biệt là người châu Á, mang một biến thể gen khiến enzym ALDH2 hoạt động kém hiệu quả. Hậu quả là acetaldehyde - một chất trung gian độc hại sinh ra trong quá trình chuyển hóa cồn - bị tích tụ lâu hơn, gây đỏ mặt, tim đập nhanh, buồn nôn dù chỉ uống một lượng nhỏ. Đây thuần túy là yếu tố di truyền, không liên quan gì đến "bản lĩnh" hay khả năng luyện tập uống rượu.

Bụng đói hay no, uống nhanh hay chậm

Thức ăn trong dạ dày, đặc biệt là chất béo và tinh bột, làm chậm quá trình cồn thấm vào máu. Uống rượu bia khi bụng đói khiến cồn được hấp thu gần như ngay lập tức, nồng độ cồn trong máu tăng vọt trong thời gian ngắn. Tốc độ uống cũng quan trọng không kém:

• Uống nhiều ly liên tục trong thời gian ngắn khiến gan không kịp xử lý, cồn dư thừa tích lũy trong máu.
• Uống xen kẽ với nước lọc, ăn kèm thức ăn giúp nồng độ cồn tăng chậm và đều hơn.
• Đồ uống có gas (bia, cocktail pha nước ngọt có gas) thường khiến cồn hấp thu nhanh hơn rượu mạnh uống nguyên chất.

Sức khỏe gan, thuốc đang dùng và tình trạng cơ thể

Người có bệnh lý về gan như gan nhiễm mỡ, viêm gan, xơ gan xử lý cồn chậm hơn đáng kể so với người có gan khỏe mạnh. Một số loại thuốc như thuốc an thần, kháng sinh, thuốc dạ dày cũng có thể làm chậm quá trình chuyển hóa hoặc khiến tác động của cồn lên cơ thể nặng nề hơn. Ngoài ra, khi cơ thể đang mệt mỏi, mất ngủ hoặc căng thẳng, khả năng xử lý cồn của gan cũng suy giảm phần nào so với lúc khỏe mạnh bình thường.

Không có mẹo nào giúp gan xử lý cồn nhanh hơn đáng kể trong thời gian ngắn. Cà phê, tắm nước lạnh hay vận động mạnh chỉ giúp bạn tỉnh táo hơn về cảm giác, chứ không làm giảm nồng độ cồn thực tế trong máu.

Vì sao "cảm thấy tỉnh" không đồng nghĩa với an toàn khi lái xe

Vì tốc độ chuyển hóa cồn phụ thuộc vào quá nhiều yếu tố cá nhân như trên, không ai có thể tự tính chính xác lúc nào mình đã hết cồn trong người chỉ bằng cảm giác chủ quan. Trong khi đó, pháp luật Việt Nam theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 123/2021) áp dụng mức 0 tuyệt đối với nồng độ cồn khi lái xe - chỉ cần còn cồn trong hơi thở hoặc máu là đã vi phạm, không có ngưỡng nào được xem là an toàn để tự lái. Mức phạt với ô tô có thể lên tới 30-40 triệu đồng kèm tước giấy phép lái xe tới 22-24 tháng, còn với xe máy là 6-8 triệu đồng.

Vì vậy, thay vì đoán mò dựa trên cảm giác "chắc tỉnh rồi", cách an toàn nhất sau các buổi tiệc là gọi tài xế lái hộ. Bạn có thể tham khảo thêm bài viết khác về cách nhận biết cơ thể còn cồn để hiểu thêm góc độ thực tế, nhưng nguyên tắc chung vẫn là: đã uống thì không tự lái.

Chủ động gọi lái hộ khi không chắc chắn về tình trạng của mình

Nếu vừa uống rượu bia và không chắc cơ thể đã chuyển hóa hết cồn hay chưa, cách đơn giản nhất là mở ứng dụng, đặt tài xế lái hộ đến tận nơi lái xe về giúp bạn, xe của bạn vẫn được đưa về nhà an toàn. Bạn có thể tải ứng dụng LáiHộ để đặt tài xế bất cứ lúc nào, chủ động hơn là chờ đợi cơ thể "tự tỉnh".

Kết luận

Tốc độ chuyển hóa cồn của mỗi người phụ thuộc vào cân nặng, giới tính, gen, tình trạng gan, việc ăn uống và tốc độ uống - không có công thức chung áp dụng cho tất cả mọi người. Vì không thể tự đo chính xác lượng cồn còn lại trong cơ thể, cách an toàn nhất sau khi đã uống rượu bia là không tự lái xe. Gọi tài xế lái hộ vừa bảo vệ bản thân, vừa tránh rủi ro pháp lý, giúp mỗi cuộc vui trọn vẹn mà không phải đánh đổi bằng sự an toàn trên đường về.