Lái xe khi buồn ngủ, mệt mỏi: nguy hiểm không kém rượu bia

Nhiều người nghĩ chỉ có rượu bia mới khiến việc lái xe trở nên nguy hiểm. Thực tế, một người thức trắng nhiều giờ hoặc vừa kiệt sức sau ca làm dài cũng có thể phản ứng chậm, nhìn mà không "thấy" và thậm chí ngủ thiếp đi trong vài giây trên đường. Bài viết này giúp bạn hiểu vì sao mệt mỏi nguy hiểm đến vậy và khi nào nên gác chìa khoá để nhờ người lái thay.

Vì sao thiếu ngủ nguy hiểm chẳng kém rượu bia?

Khi thiếu ngủ, não bộ suy giảm những chức năng mà người lái xe cần nhất: chú ý, phán đoán, ước lượng khoảng cách và tốc độ phản ứng. Các nghiên cứu về an toàn giao thông từng so sánh việc thức kéo dài nhiều giờ liên tục với tình trạng đã uống rượu bia, vì cả hai đều làm phản xạ chậm và khả năng ra quyết định kém đi. Bạn không cần con số cụ thể để hiểu điều này: ai từng lái xe lúc mắt díu lại đều biết cảm giác "tay lái nặng, đầu óc nhẹ bẫng" đáng sợ thế nào.

Ngủ gật vi mô: kẻ thù vô hình

Điều đáng lo nhất là "ngủ gật vi mô" (microsleep) – não tự ngắt trong khoảng vài giây mà bạn không hề hay biết. Ở tốc độ trên đường cao tốc, chỉ vài giây đó xe đã đi được một quãng dài mà không ai điều khiển. Đây là lý do nhiều vụ tai nạn xảy ra không có dấu vết phanh.

Khác biệt về pháp lý, giống nhau về rủi ro

Về pháp luật, Việt Nam áp dụng nồng độ cồn bằng 0 theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP), nên chỉ cần có cồn là vi phạm. Mệt mỏi thì không có máy đo để kiểm tra, nhưng hậu quả khi gây tai nạn lại nặng không kém. Không ai đo được sự buồn ngủ của bạn, vì vậy bạn phải tự là người "kiểm tra" mình.

Rượu bia thì có máy đo, còn mệt mỏi thì không. Chính vì không ai kiểm tra thay bạn nên bạn càng phải tự biết dừng.

Dấu hiệu cho thấy bạn không nên tiếp tục cầm lái

Cơ thể thường báo động khá rõ trước khi sự cố xảy ra. Nếu gặp từ hai dấu hiệu dưới đây trở lên, hãy coi đó là lời cảnh báo nghiêm túc:

• Ngáp liên tục, mắt nặng, phải chớp mắt mạnh hoặc dụi mắt để tỉnh.
• Không nhớ nổi đoạn đường vừa đi qua vài km gần đây.
• Xe lệch làn, chạm vạch kẻ đường hoặc rung nhẹ ở vệt cảnh báo lề đường.
• Đầu gật xuống, cổ mỏi, khó giữ tư thế ngồi thẳng.
• Bỏ lỡ biển báo, lối rẽ, hoặc phanh quá muộn so với thường lệ.
• Suy nghĩ lan man, cáu gắt, mất kiên nhẫn bất thường.

Những "mẹo" không thật sự hiệu quả

Mở cửa kính, bật nhạc to, uống nước ngọt hay nhai kẹo chỉ giúp tỉnh táo trong thời gian ngắn, không thay thế được giấc ngủ. Cà phê cần một khoảng thời gian mới phát huy tác dụng và cũng không cứu được người đã kiệt sức thực sự. Cố gắng "gồng thêm chút nữa" thường là quyết định sai lầm nhất.

Những tình huống dễ lái xe khi đang mệt

Không phải lúc nào bạn cũng nhận ra mình đang ở ngưỡng nguy hiểm. Một số tình huống rất phổ biến:

• Sau ca làm dài hoặc trực đêm: cơ thể đã thức quá lâu, lại phải chạy xe về nhà lúc trời còn tối.
• Sau chuyến bay hoặc chuyến đi xa: vừa xuống sân bay đã tự lái về nhà dù gần như không ngủ.
• Đi chơi, dự tiệc về khuya: đã thức muộn, cộng thêm không khí mệt mỏi sau buổi tối dài.
• Đường dài liên tỉnh: lái nhiều giờ liền trên quãng đường đơn điệu, dễ sinh buồn ngủ.
• Vừa ốm, uống thuốc gây buồn ngủ: một số loại thuốc làm giảm tỉnh táo, bạn nên đọc kỹ hướng dẫn hoặc hỏi dược sĩ.

Với những trường hợp về quê dịp lễ, Tết, bạn có thể tham khảo thêm ở các bài viết khác trên blog của chúng tôi.

Khi nào nên gọi lái hộ thay vì cố gắng lái tiếp?

Dịch vụ lái hộ thường được nhắc đến trong bối cảnh uống rượu bia, nhưng thực tế nó cũng phù hợp khi bạn quá mệt. Bạn nên cân nhắc gọi tài xế nếu:

• Bạn đã thức liên tục quá lâu và mắt bắt đầu díu lại trước khi lên xe.
• Bạn nhận ra ít nhất hai dấu hiệu buồn ngủ ở phần trên.
• Quãng đường còn dài, không có điểm dừng nghỉ phù hợp.
• Bạn muốn giữ xe của mình để ngày mai còn dùng, không muốn để xe lại qua đêm.
• Trong xe có người thân, trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi mà bạn có trách nhiệm bảo vệ.

Với dịch vụ lái hộ, tài xế sẽ lái chính chiếc xe của bạn về đến nơi. Bạn có thể ngả lưng nghỉ ngơi, thậm chí chợp mắt trên đường về, thay vì căng mình nhìn từng mét đường.

Ví dụ thực tế

Anh Nam kết thúc ca làm lúc 23 giờ sau một ngày họp liên tục, nhà cách công ty gần 20 km. Thay vì chạy xe với đôi mắt nặng trĩu, anh mở ứng dụng, đặt lái hộ ngay tại bãi xe công ty. Tài xế đến, lái xe về tận nhà và anh có thể nghỉ ngơi ngay trên ghế. Chi phí của chuyến đi nhỏ hơn rất nhiều so với hậu quả nếu chỉ một lần ngủ gật.

Nếu chưa thể gọi lái hộ: cách xử lý tạm thời an toàn

Đôi khi bạn đang ở giữa đường và cần xử lý ngay. Hãy làm theo các bước sau:

1. Tấp xe vào nơi an toàn: trạm dừng nghỉ, trạm xăng hoặc bãi đỗ, tuyệt đối không dừng ở làn đường chính.
2. Chợp mắt khoảng 15–20 phút: một giấc ngủ ngắn giúp tỉnh táo hơn đáng kể, tránh ngủ quá sâu khiến người nặng nề hơn khi thức dậy.
3. Đi lại, uống nước, rửa mặt: giúp máu lưu thông và giảm cảm giác uể oải.
4. Đánh giá lại: nếu vẫn thấy buồn ngủ, đừng cố, hãy gọi người thân hoặc đặt lái hộ.

Nếu đi đường dài, hãy lên kế hoạch nghỉ khoảng mỗi vài giờ, đổi tài xế nếu có người cùng đi và tránh xuất phát khi đã thiếu ngủ từ trước.

Thói quen giúp bạn chủ động hơn

Biết trước điểm yếu của bản thân sẽ giúp bạn không rơi vào thế bị động. Bạn nên ngủ đủ trước những chuyến đi xa, tránh lên lịch di chuyển ngay sau ca làm quá dài và cài sẵn ứng dụng LáiHộ trên điện thoại để đặt xe chỉ với vài thao tác khi cần. Việc chuẩn bị trước giúp bạn không phải quyết định trong lúc đầu óc đã mệt mỏi.

Kết luận

Thiếu ngủ và mệt mỏi làm suy giảm khả năng lái xe theo cách âm thầm nhưng nguy hiểm, không thua kém rượu bia. Hãy lắng nghe cơ thể: khi thấy các dấu hiệu buồn ngủ, đừng cố gắng thêm, nghỉ ngơi đúng cách hoặc nhờ người lái thay. Khi cần một tài xế đáng tin cậy để đưa bạn và chiếc xe về nhà an toàn, bạn chỉ cần tải ứng dụng LáiHộ và đặt chuyến trong ít phút. Một quyết định đúng lúc có thể bảo vệ cả bạn và những người đi chung đường.