Nồng Độ Cồn Khi Lái Xe Cho Công Ty: Ai Chịu Trách Nhiệm?

Tiếp khách xong, sếp bảo "thôi anh chở xe công ty về luôn cho tiện" - tình huống này không hiếm ở nhiều công ty. Nhưng nếu trên đường về xảy ra va chạm, hoặc bị cảnh sát giao thông dừng xe kiểm tra và phát hiện có cồn, ai là người phải chịu trách nhiệm: nhân viên cầm lái, hay công ty đã cử đi tiếp khách? Câu trả lời không đơn giản như nhiều người vẫn nghĩ.

Tình huống phổ biến: lái xe công ty sau khi tiếp khách

Nhiều vị trí công việc như kinh doanh, quan hệ khách hàng, quản lý dự án... thường xuyên phải tiếp khách bằng rượu bia theo yêu cầu công việc, sau đó tự lái xe công ty hoặc xe cá nhân để về hoặc đi tiếp công việc khác. Vấn đề là pháp luật giao thông không quan tâm bạn uống vì lý do gì, uống theo lệnh của ai. Người cầm vô lăng luôn là người trực tiếp chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành vi lái xe của mình.

Ai bị xử phạt vi phạm hành chính về nồng độ cồn?

Theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP), Việt Nam áp dụng mức nồng độ cồn bằng 0 khi lái xe - chỉ cần trong hơi thở hoặc máu có cồn là đã vi phạm, không có ngưỡng "cho phép" nào cả. Mức phạt cụ thể:

• Đối với ô tô: phạt tiền có thể lên tới khoảng 30-40 triệu đồng, đồng thời tước giấy phép lái xe tới 22-24 tháng ở mức vi phạm cao nhất.
• Đối với xe máy: phạt tiền khoảng 6-8 triệu đồng ở mức vi phạm cao nhất, kèm tước giấy phép lái xe.

Điều quan trọng cần hiểu: giấy phép lái xe là tài sản pháp lý gắn với cá nhân, không phải với công ty hay chiếc xe. Vì vậy khi bị lập biên bản, người ký tên, nộp phạt và bị tước bằng luôn là người lái - dù họ đang lái xe của công ty, đi công tác, hay bị "ép" uống trong bữa tiếp khách. Công ty không thể đứng ra nộp phạt thay hay "gánh" hình phạt hành chính cho nhân viên.

Dù lý do là "phải tiếp khách vì công việc", biên bản vi phạm nồng độ cồn vẫn ghi tên người cầm lái, không ghi tên công ty.

Nếu gây tai nạn, công ty có phải bồi thường không?

Trách nhiệm dân sự khi đang thực hiện nhiệm vụ được giao

Đây là phần khác biệt so với xử phạt hành chính. Theo quy định của Bộ luật Dân sự về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, nếu người lao động gây thiệt hại cho bên thứ ba (người đi đường, phương tiện khác) trong khi đang thực hiện công việc được doanh nghiệp giao, doanh nghiệp có thể phải đứng ra bồi thường thiệt hại cho nạn nhân trước, vì lúc đó nhân viên được xem là đang thực hiện nhiệm vụ của công ty.

Tuy nhiên, đây không phải là "công ty chịu tội thay". Sau khi bồi thường, công ty có quyền yêu cầu nhân viên hoàn trả lại một phần hoặc toàn bộ khoản tiền đó, tương ứng với mức độ lỗi của người lái xe. Việc nhân viên uống rượu bia rồi lái xe gây tai nạn thường được xem là lỗi cá nhân rõ ràng, nên gần như chắc chắn công ty sẽ yêu cầu hoàn trả, thậm chí xử lý kỷ luật lao động song song.

Công ty có bị liên đới nếu biết mà vẫn để nhân viên lái xe?

Nếu có bằng chứng cho thấy người quản lý biết rõ nhân viên đã uống rượu bia nhưng vẫn yêu cầu hoặc để mặc họ lái xe, mức độ trách nhiệm và uy tín của doanh nghiệp trong vụ việc có thể bị xem xét nặng hơn khi xảy ra tranh chấp hoặc kiện tụng dân sự. Đây là lý do nhiều công ty hiện nay xây dựng quy chế nội bộ rõ ràng: cấm nhân viên tự lái xe công ty sau khi tiếp khách có rượu bia, thay vào đó yêu cầu gọi taxi hoặc dịch vụ lái xe hộ.

Trách nhiệm hình sự thuộc về ai?

Trong trường hợp tai nạn gây hậu quả nghiêm trọng như chết người hoặc thương tích nặng, trách nhiệm hình sự (nếu có, theo quy định của Bộ luật Hình sự về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ) luôn thuộc về cá nhân người trực tiếp điều khiển phương tiện. Công ty không phải chịu trách nhiệm hình sự thay cho nhân viên, dù xe là tài sản công ty hay việc tiếp khách là nhiệm vụ được giao. Đây là điểm mà nhiều người lầm tưởng rằng "đi làm thì công ty lo", trong khi thực tế hậu quả pháp lý nặng nhất luôn rơi vào chính người cầm lái.

Doanh nghiệp nên làm gì để giảm rủi ro?

Với các công ty có nhân viên thường xuyên phải tiếp khách hoặc đi công tác xa, một vài việc nên làm để bảo vệ cả nhân viên lẫn doanh nghiệp:

• Ban hành quy chế rõ ràng: không tự lái xe (kể cả xe công ty) sau khi đã uống rượu bia trong các buổi tiếp khách.
• Bố trí ngân sách hoặc chính sách hỗ trợ chi phí gọi xe, gọi lái hộ cho các buổi làm việc có rượu bia thay vì để nhân viên tự xoay xở.
• Nhắc nhở định kỳ về hậu quả pháp lý cá nhân khi vi phạm nồng độ cồn, để nhân viên không chủ quan nghĩ rằng "có việc công ty thì được châm chước".

Về phía cá nhân, cách đơn giản và chắc chắn nhất sau mỗi buổi tiếp khách có rượu bia là không tự lái xe, dù là xe công ty hay xe riêng. Gọi người thân, taxi, hoặc đặt tài xế lái hộ để đưa cả người và xe về nhà an toàn đều là những lựa chọn hợp lý hơn nhiều so với việc mạo hiểm cầm lái rồi gánh hậu quả một mình. Bạn có thể tham khảo thêm một bài viết khác về cách chọn dịch vụ lái hộ uy tín để chủ động hơn trong những tình huống tương tự.

Nếu công việc của bạn thường xuyên phải tiếp khách hoặc di chuyển buổi tối sau khi uống rượu bia, hãy tải ứng dụng LáiHộ để có thể đặt tài xế lái thay nhanh chóng, dù là xe cá nhân hay xe công ty, giúp bạn tránh vi phạm nồng độ cồn mà vẫn hoàn thành công việc.

Kết luận

Khi nhân viên lái xe cho công ty mà có nồng độ cồn, trách nhiệm không đổ dồn về một phía duy nhất: xử phạt vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự (nếu có) luôn thuộc về cá nhân người lái, trong khi công ty có thể phải bồi thường dân sự trước cho bên thứ ba nếu tai nạn xảy ra khi nhân viên đang thực hiện nhiệm vụ, sau đó có quyền yêu cầu nhân viên hoàn trả. Hiểu rõ ranh giới này giúp cả người lao động và doanh nghiệp chủ động phòng ngừa, thay vì chờ đến khi sự việc xảy ra mới đi tìm ai là người phải chịu trách nhiệm.