Văn Hoá 'Đã Uống Không Lái' Đang Thay Đổi Ở Việt Nam

Chỉ vài năm trước, chuyện "lỡ uống vài ly rồi tự lái xe về" gần như là điều bình thường ở nhiều bàn nhậu Việt Nam. Nhưng đi cùng những thay đổi về luật, về mạng xã hội và cả về nhận thức cộng đồng, cách người Việt nhìn nhận việc "đã uống thì không lái" đang dịch chuyển rõ rệt. Đây không chỉ là câu chuyện pháp lý, mà là một sự thay đổi văn hoá đang diễn ra từng ngày trên bàn nhậu, trong nhóm bạn bè và cả trong gia đình.

Một thời "còn tỉnh là còn lái được"

Nhiều năm về trước, tiêu chuẩn để quyết định có nên tự lái xe về hay không thường rất cảm tính: "còn tỉnh táo", "chỉ uống bia thôi có sao đâu", "đường vắng, đi từ từ là được". Việc gọi ai đó lái thay, hay để xe lại qua đêm, thường bị xem là chuyện nhỏ đề, thậm chí có phần "làm quá". Nhiều người còn quan niệm say rượu bia chỉ nguy hiểm khi say "nặng", còn chếnh choáng thì vẫn kiểm soát được tay lái.

Bước ngoặt từ Nghị định 100: khi luật thay đổi cách người ta nghĩ

Sự thay đổi rõ rệt nhất bắt đầu từ khi Nghị định 100/2019/NĐ-CP (sau đó được sửa đổi bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP) chính thức áp dụng mức nồng độ cồn bằng 0 khi lái xe. Khác với nhiều quốc gia có ngưỡng cho phép nhất định, tại Việt Nam chỉ cần trong hơi thở hoặc máu có cồn là đã vi phạm, bất kể uống ít hay nhiều.

Mức phạt đủ nặng để người ta phải suy nghĩ lại

Với người điều khiển ô tô, mức phạt cao nhất có thể lên tới khoảng 30-40 triệu đồng, kèm theo tước giấy phép lái xe tới 22-24 tháng. Với xe máy, mức phạt tối đa khoảng 6-8 triệu đồng. Đây là những con số đủ lớn để tác động trực tiếp đến quyết định "có nên tự lái về hay không" của rất nhiều người, đặc biệt là dân văn phòng, người làm kinh doanh cần bằng lái để duy trì công việc hàng ngày.

Mạng xã hội: nơi thay đổi nhận thức diễn ra nhanh hơn cả luật

Nếu Nghị định 100 là cú hích đầu tiên, thì mạng xã hội chính là thứ khiến sự thay đổi lan rộng nhanh chóng. Hình ảnh chốt đo nồng độ cồn xuất hiện dày đặc trên các nhóm giao thông, video ghi lại cảnh xử phạt được chia sẻ liên tục, và câu chuyện "mất bằng lái mấy tháng vì vài lon bia" không còn là chuyện hiếm. Tâm lý chung dần chuyển từ "chắc không bị bắt đâu" sang "thà cẩn thận còn hơn".

Điều thú vị là chính những câu chuyện thật, đôi khi hài hước, đôi khi đáng tiếc, lại có sức thuyết phục hơn cả các chiến dịch tuyên truyền truyền thống. Người ta nhớ câu chuyện của người quen, đồng nghiệp bị giữ xe, hơn là những khẩu hiệu chung chung.

Từ "ngại gọi lái hộ" đến xem đó là điều bình thường

Trước đây, việc gọi người lái thay đôi khi bị gắn với suy nghĩ "yếu", "không tự tin", hoặc ngại phiền người khác giữa đêm khuya. Nhưng quan niệm đó đang thay đổi. Trong nhiều nhóm bạn bè, đồng nghiệp, việc chủ động đặt tài xế lái hộ sau tiệc nhậu giờ được xem là hành động có trách nhiệm, không phải điều gì đáng ngại.

"Đã uống thì đừng lái, đơn giản vậy thôi" - câu nói ngày càng phổ biến trong các nhóm chat sau mỗi buổi tiệc, thay cho kiểu động viên "cố mà lái, gần mà" trước đây.

Sự tiện lợi của công nghệ cũng góp phần không nhỏ. Chỉ cần vài thao tác để tải ứng dụng LáiHộ, người dùng có thể đặt tài xế đến tận nơi, lái xe của chính mình về nhà an toàn, thay vì phải cân nhắc giữa việc tự lái hay bỏ xe lại. Khi việc gọi lái hộ trở nên nhanh và dễ như gọi xe công nghệ, rào cản tâm lý "ngại phiền" cũng giảm đi đáng kể.

Những thói quen mới đang hình thành

• Chủ động thống nhất trước với nhóm bạn: ai lái xe đến sẽ không uống, hoặc cả nhóm cùng đặt lái hộ khi tan tiệc.
• Xem việc gọi lái hộ là một phần chi phí hợp lý của buổi nhậu, không còn coi đó là "tốn kém không cần thiết".
• Gia đình, đồng nghiệp nhắc nhở nhau đặt xe hoặc gọi lái hộ thay vì im lặng để người say tự lái.
• Nhiều công ty, đặc biệt trong các dịp tất niên, liên hoan, chủ động hỗ trợ chi phí lái hộ cho nhân viên.

Những rào cản vẫn còn tồn tại

Dù chuyển biến tích cực, không phải ai cũng đã thay đổi hoàn toàn. Vẫn còn không ít người giữ tâm lý chủ quan kiểu "chỉ vài km gần nhà", "đi đường quen, không sao đâu", hoặc ngại nhờ vả giữa đêm khuya. Có người vì sĩ diện trước bạn bè mà từ chối gọi lái hộ, dù trong lòng biết mình không nên tự lái. Đây vẫn là khoảng cách giữa nhận thức và hành động thực tế mà văn hoá an toàn giao thông cần tiếp tục thu hẹp.

Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm những góc nhìn khác về việc di chuyển an toàn sau khi uống rượu bia, có thể tham khảo thêm các bài viết khác trong chuyên mục An toàn.

Kết luận

Văn hoá "đã uống không lái" ở Việt Nam đang thay đổi thật sự, không chỉ vì luật nghiêm hơn mà còn vì cách cộng đồng nhìn nhận vấn đề đã khác. Từ chỗ xem việc tự lái sau khi nhậu là bình thường, ngày càng nhiều người xem đó là điều nên tránh, và chủ động tìm giải pháp thay thế. Sự thay đổi này cần thời gian để trở thành thói quen phổ biến, nhưng mỗi lần một người chọn gọi lái hộ thay vì tự cầm lái, đó đã là một bước tiến cho sự an toàn của chính họ và những người xung quanh.